Spichlerz Górnego Śląska

Termin "LEADER", którego obecnie używa się coraz częściej w kontekście rozwoju obszarów wiejskich w Polsce oznacza po przetłumaczeniu z języka francuskiego (Liasom Entre Actions de Developpement L'Economie Rurale) Związki Między Działaniami na Rzecz Rozwoju Gospodarczego Obszarów Wiejskich i pochodzi od jednej z 4 Inicjatyw Wspólnotowych Unii Europejskiej (INTERREG III, URBAN II, LEADER + oraz EQUAL) - tj. programów pomocy finansowej uzupełniających główne interwencje Unii w ramach Funduszy Strukturalnych w latach 2000-2006. Ich głównym celem jest szukanie wspólnych rozwiązań dla wspólnych problemów występujących na całym terytorium Unii Europejskiej.

Geneza Programu LEADER sięga przełomu lat 80/90-tych z realizowanego w Hiszpanii "Programu walki z biedą na wsi", który miał zapobiegać przy tym ówczesnemu wyludnianiu i starzeniu się ludności na obszarach wiejskich. Celem wprowadzenia tej inicjatywy było zwiększenie możliwości rozwojowych terenów wiejskich poprzez wykorzystanie inicjatyw lokalnych, promowanie zdobywania know-how w dziedzinie rozwoju lokalnego i rozpowszechnianie najlepszych wzorców rozwoju na inne obszary wiejskie UE.

Od momentu uruchomienia program ten stopniowo ewoluował poprzez edycję LEADER I (1991-1994), LEADER II (1994-1999), aż do obecnej postaci Inicjatywy Wspólnotowej LEADER+, której realizacja w "starych" krajach członkowskich UE dobiegnie końca wraz z zakończeniem obecnego okresu programowania UE, tj. w roku 2006. Cechą LEADERA+ jako inicjatywy wspólnotowej jest to, że ma ona charakter eksperymentalny z punktu widzenia polityk wspólnotowych. Oznacza to, że w wyniku jej realizacji w różnych miejscach i uwarunkowaniach pojawiają się nowatorskie metody rozwoju obszarów wiejskich oraz sposoby rozwiązywania licznych problemów występujących na wsiach, które w przyszłości mogą zostać uwzględnione w ogólnej polityce UE wobec tych obszarów.

Polska do końca roku 2006 nie posiada dostępu do programu LEADER na takich samych warunkach jak "stare" kraje członkowskie UE, tj. nie może korzystać wprost z Inicjatywy Wspólnotowej LEADER+. Prowadzone będą natomiast działania typu "leader" mające charakter przygotowawczy do stosowania tego podejścia w kolejnym okresie programowania UE., tj. w latach 2007-2013. Pod koniec 2004 r. rozpoczęto wdrażanie Działania 2.7. "Pilotażowy Program LEADER+" w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich", który to program reguluje wydatkowanie unijnych funduszy na rozwój wsi i rolnictwa w okresie 2004-2006. Działanie to przewiduje szybkie utworzenie struktur LGD na obszarach wiejskich w Polsce i opracowanie dokumentów programowych (strategii), określających kierunki rozwoju tych obszarów przy wykorzystaniu doświadczeń, podejścia i mechanizmów finansowania stosowanych w programie LEADER. Spośród 249 wnioskodawców z całej Polski wyłoniono grupę 174 beneficjentów, którzy obecnie w ramach tzw. Schematu I realizują działania zmierzające do opracowania zintegrowanych strategii rozwoju obszarów wiejskich i utworzenia trójsektorowych partnerstw publiczno-społeczno-prywatnych, tj. Lokalnych Grup Działania.

Beneficjenci, którzy sprostają ww. wymogom Schematu I będą mogli uczestniczyć poprzez utworzone LGD w kolejnym konkursie w ramach Działania 2.7. tj. Schemacie II, którego uruchomienie przewidywane jest wg obecnych informacji na I połowę roku 2006. Schemat II umożliwiał będzie m.in. szersze finansowanie działań przygotowujących LGD do realizacji projektów inwestycyjnych, wynikających z przyjętych strategii rozwoju oraz częściowe finansowanie (na poziomie 15% kosztów kwalifikowanych, których maksymalna wysokość w ramach wniosku do Schematu II została ustalona na 750.000 zł) wydatków związanych z administracją LGD.

Kolejne lata wdrażania programu LEADER w Polsce powinny stworzyć możliwość realizacji przedsięwzięć o charakterze inwestycyjnym, tak jak to było do tej pory w "starych" krajach członkowskich. Należy zaznaczyć, że program LEADER nie finansował dotąd dużych inwestycji, lecz przeważnie małe (zarówno publiczne jak i należące do osób prywatnych). Realizacja inwestycji będzie możliwa jednak pod warunkiem, że wszystkie obecne kraje członkowskie Unii Europejskiej dojdą do porozumienia w przedmiocie unijnego budżetu na lata 2007-2013 oraz ostatecznego kształtu polityki rozwoju obszarów wiejskich. W tym miejscu należy podkreślić, że w aktualnych projektach dokumentów programowych określających ww. politykę wiejskich podejście typu "leader" zostało zaproponowane jako metoda wdrażania nie tylko działań typu "leader", ale również innych programów związanych np. z konkurencyjnością rolnictwa i leśnictwa czy gospodarką gruntami, z zagwarantowanym finansowaniem na poziomie od 2,5% do 5% ogólnej puli środków finansowych na rozwój wsi i rolnictwa w poszczególnych programach krajowych.

Pilotażowy Program LEADER+ w Polsce zarządzany jest przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które powierzyło wdrażanie programu Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa.